پیش زمینه و یا پیش درآمد همه انقلاب ها، بحران های عمیق اجتماعی اند . فهم انقلاب و راه عبور را، روشنفکران با درک و فهم خود از بحران، به مردم نشان می دهند. در انقلاب مشروطه متفکرین و روشنفکران در تنویر افکار مردم کوشیدند و امروز نتایج آن ، برای همه ملموس و صحت آن  قابل ارزیابی است . سخن از بحران و بعد سخن از انقلاب پیش کشیدیم . زیرا در ادامه بحران است که کار به انقلاب می کشد . مهم آن است بدانیم بحران چیست و چرا آمده ؟ روشنفکران همیشه پاسخگوی همین پرسش اند . بحران های کوچک  همگام با اصل بحران،گاهی عرضه اندام می کنند  اما این بحران ها زمینه ساز اصلی انقلاب شناخته نمی شوند. بحران های کوچک  فقط در حکم چاشنی انفجاری عمل می کنند . بحران عقب ماندگی و فقر ، پیش از انقلاب مشروطه ، استیلای دراز مدت بر کشور

بدون تردید آقایان معرف حضور همه  هستند . آن ها از رجال علمی کشور محسوب می شوند . گهگاه اظهارات ایشان و افاضاتشان را در روزنامه ها وسایر رسانه ها شاهدیم . بسیاریشان استاد دانشگاه اند بعضی شان مدیرکل سابق و کمترینشان کارشناس معرفی می شوند . مردانی با مو های سفید و سنین بالای هفتاد هم در میانشان پبدا می شوند . ده ها سال است که حرف های یکنواخت و تکراری و بدون تاثیر آقایان از بلندگوها و روزنامه ها بگوش مردم می رسد . چند چیز را همیشه و در همه حال  بی ثمر تکرار و تکرار می کنند . دست واسطه ها را قطع کنید!   سیاست های اقتصادی را نه آن طور بلکه اینطوری کنید ! دولت را کوچک کنید ! تولید داخلی را حمایت کنید ! خصوصی سازی را رعایت کنید ! واردات را کم کنید ! صادرات را زیاد کنید و گاه هم می

جنبش ملی شدن صنعت نفت ایران سلطه غرب بر خاورمیانه را به چالش گرفت . ایران آن زمان از شرایط نوین در جهان و از قواعدی  که غرب برای اداره جهان  وضع نمود، سود جست و جهان را متوجه حق طلبی های خود نمود . شصت سال از آن ماجرا گذشت و  تجربه ای گران ، اندوخته ملت ما شده است . اکنون اقدامی دیگر پیش روی ما است . این بار ملت ایران تجربه ای تلخ  را دست مایه می کند تا بار دیگر در خاورمیانه ، سرمشقی تازه باشد . این بار نیز نفت ، سبب ساز تصمیمی بزرگ می شود . تجربه تلخ چه بود ؟ اواسط دهه هفتاد میلادی با افزایش تولید نفت و گران شدن روز افزون قیمت ، هیج کس گمان آن نداشت که ملت ایران مرحله ای خطرناک را تجربه می کند  ،تجربه ای که منجر به بزرگترین اتفاق تاریخ خاورمیانه ، یعنی

واژه‌های کلیدی نفت – بحران -جامعه- حکومت – سیستم – اقتصاد- بودجه- دولت چکیده فضای اقتصادی – اجتماعی ایران با بحرانی روبروست که علیرغم تقلای طولانی و صرف امکانات و فرصت های بسیار، در مهار آن موفق نبوده ایم . تاثیر درآمد کلان نفت از طریق بودجه دولت، در ایحاد این بحران ،حائز اهمیت فراوان است . بروز این مشکل اول بار در ایران بوده است،از این رو جستجوی راه حل در بایگانی تجارب دیگران نیز اتلاف فرصت ها است . در این نوشتار کوشش نگارنده تشریح همین مطلب است و تذکر این نکته که ،حل مشکل ، وضع تئوری های اقتصادی نیست بلکه توجه نمودن به اصول بنیادی سیستم جامعه و حکومت است که می تواند منجر به توفیق ما ،در حل مساله شود . قریب هفده سال پیش اولین کنفرانس برنامه ریزی به ابتکار عناصر دست اندر کار دولت آقای هاشمی رفسنجانی و با همکاری چند دانشگاه و همچنین موسسه عالی پژوهش در برنامه ریزی و توسعه (سازمان برنامه