اگر کمی بی پرده سخن بگوییم، تلاش کارشناسان ما در برنامه ریزی اقتصاد نفتی ایران به تلاش دانش آموزی شباهت پیدا می کند که در حل مساله یی ساده در جبر، برای معادله یی بدون ریشه، با سعی و خطا در جست وجوی ریشه یا یافتن پاسخی غیرممکن است. آنها که سال های اولیه دبیرستان را به خاطر می آورند منظور مرا خوب درک می کنند. بلی مطلب این است که با استفاده از علم بسیاری اوقات شدنی یا نشدنی را از همان ابتدای کار می شود فهمید و کار بیهوده را کنار گذاشت. ولی متاسفانه با وجود این همه سعی و خطا، در اقتصاد کشور هنوز هم در ادراک چرایی این همه ناکامی ناتوان مانده ایم. در جامعه ایرانی ما که هنوز تک واژه یی ویژه علم با مفهوم علوم طبیعی (به معنای science) در زبان مردم حتی فرهیختگان جایی باز نکرده است شاید طرح اینگونه مسائل آن هم با

اگر به اظهارات دکتر فرشاد مومنی توجه کنیم باید ها و نباید ها از سوی ایشان  فقط متوجه دولتیان و مجلسیان و گاهی هم متوجه بعضی همکاران محترم ایشانست . محور ضرورت ها که ایشان مطرح می کنند  متوجه مالیه عظیمی است که منابع  عمده تامین آن ،  نفت و گاز کشورست . حتی امروز که تولید نفت کشور  ( و نه صادرات نفت ) ، به نصف رسیده  ، نفت و گاز  هنوز  هم مانند نیم قرن گذشته ،منبع  اصلی تامین مالیه برای دولت و حکومت باقی مانده است .  آقای مومنی و دیگرانی که مثل ایشان فکر می کنند  این گمان  را دارند که رهنمود های علمی ، دست اندر کاران و مجلسیان را در  هزینه کرد ها و تخصیص اعتبارات منضبط  تر می کند و به راه درست  تر می برد . اما اشتباه ایشان ، به حساب نیاوردن عاملی نیرومند و پشتیبان ، موسوم به نظارت عمومی  یا نظارت مردمی است .ا     اقتصاددانان ما با الگوی نامناسب خود در رواداری

در پاسخ به حسین راغفر ایسنا ۲۸ دی ۱۳۹۸ شاید قدری عجیب باشد اما این یک واقعیت است . در نیم قرن اخیر علیرغم هزینه کرد از محل ثروت عظیم منابع نفت و گاز که به بیش از هزار ملیارد دلار می رسد ، امروز اقتصاددانی که دلسوز اقتصاد کشور است به دنبال طرحی برای برون رفت از فقری گسترده است . قبول این مطلب کمی دشوار است چرا که معمولاً سیاستمداران در مظان اتهامند . اما کمی تامل موضوع را روشن می کند . از نیم قرن پیش به آن سو در ایران ما همانند قریب به اتفاق کشور ها مالیات مردم تامین کننده بخشی کلان از بودجه بوده است اما از آن مقطع به این سو ، قضیه به ظاهر واژگون می شود و مالیات مردم بخشی محدود از بودجه دولت می شود و بخش عمده بودجه از محل فروش نفت و گاز ملی شده به مردم ایران

آنچه که در طول پنجاه سال گذشته در اقتصاد ما پیش آمد مساله ساده یی نیست ، راه علاج آن نیز دربایگانی تجربیات دیگر کشورها ثبت نگردیده است. دشواری کار هر روز آشکارتر می شود . تحلیل های ساده انگارانه از این و از آن زیاد است و بیانی قانع کننده از سوی اقتصاددانان شنیده نمی شود . سعی و خطا همچنان ادامه دارد . چندی پیش در روزنامه دنیای اقتصاد (۲۸/۶/۹۸) مطلبی بود با عنوان ” راه فرار از چرخه مخرب نفتی ” و نام آقای دکتر مسعود نیلی در کنار آن به چشم می خورد . اقتصاد دان محترم جناب آقای نیلی مانند بعضی دیگر، سال ها شاید دهه ها برای برون رفت از دشواری اقتصاد نفتی ایران زحمت کشیده متاسفانه به راه حلی نزدیک نشدند . اظهارات اخیر ایشان در روزنامه دنیای اقتصاد ظاهراً معرف طرح تازه ای از سوی ایشان است . به اعتقاد آقای نیلی

چند روز پیش متوجه شدم که آقای دکتر زیبا کلام بیان استیصال خود می کند و می گوید : هیچ کتابی به این سوال پاسخ نداده که آیا ملی شدن نفت بهترین راه حل بود ؟ او چنین اظهار نظر می کند : « …. محققی که علاقمند به مطالعه این موضوع باشد باید به مطبوعات انگلستان در سال‌ های ۱۹۵۱-۱۹۵۳ میلادی مراجعه  نماید تا موفق شود روایت انگلستان از ماجرا با کشف کند.ما دقیقا نمی‌دانیم آمریکایی‌ها در ماجرای ملی شدن نفت چه کردند؟ این موضع گیری‌ها در مطبوعات سال ۳۰-۳۲ قابل رصد کردن است. برخلاف تصور ما آمریکایی‌ها تلاش کردند تا بحران نفت ایران را حل کنند اما دولت ایران نمی‌پذیرفت. آیا تاکنون درباره درستی تصمیمات مصدق بحث شده است؟ یا تاکنون به این سوال پاسخ داده نشده که آیا تنها راه حل پیش روی ایران ملی کردن نفت بود؟ آیا به جز ملی کردن راه دیگری وجود نداشت؟    » ایرنا   ۲۷ مرداد۱۳۹۸ رک و راست در پاسخ

معادن نفت و گاز  ایران ،  میراث نقد و گرانبهایی است که تعلق به فرد فرد ایرانیان دارد . از نفت و گاز استخراجی ، هر ایرانی و یا هر خانوار ایرانی سهمی مشخص دارد . این سهم  سال ها است که مطابق قانون به صندوق دولت ریخته می شود   این مطلب که درآمد حاصل از نفت و گاز  بر اساس کدام برنامه  و یا چگونه هزینه می شود  عجالتاً موضوع بحث ما نیست  . سوال  ما این است  : آیا  سرپرست هر خانوار ایرانی این را  می داند که سال گذشته  یا سالهای پیش از آن سهم خانوار او معادل کدام مبلغ بوده ؛ که به صندوق دولت رفته یا به دست حکومت رسیده است ؟  نمونه های آماری که هر پژوهشگر در هر کجای ایران قادر به انجام دادن آن است  نشان می دهد حتی به تقریب یا تخمین ، هیچ فرد ایرانی از سهم خود با خبر نیست  چرا که اقدامی رسمی در این زمینه صورت نگرفته و نمی گیرد ، ضرورت

معادن نفت و گاز  ایران ،  میراث نقد و گرانبهایی است که تعلق به فرد فرد ایرانیان دارد . از نفت و گاز استخراجی ، هر ایرانی و یا هر خانوار ایرانی سهمی مشخص دارد . این سهم  سال ها است که مطابق قانون به صندوق دولت ریخته می شود این مطلب که درآمد حاصل از نفت و گاز  بر اساس کدام برنامه  و یا چگونه هزینه می شود  عجالتاً موضوع بحث ما نیست  . سوال  ما این است  : آیا  سرپرست هر خانوار ایرانی این را  می داند که سال گذشته  یا سالهای پیش از آن سهم خانوار او معادل کدام مبلغ بوده ؛ که به صندوق دولت رفته یا به دست حکومت رسیده است ؟  نمونه های آماری که هر پژوهشگر در هر کجای ایران قادر به انجام دادن آن است  نشان می دهد حتی به تقریب یا تخمین ، هیچ فرد ایرانی از سهم خود با خبر نیست  چرا که اقدامی رسمی در این زمینه صورت نگرفته و نمی گیرد ، ضرورت

مردم از نتیجه بازی اخیر ایران و  ژاپن در جام ملت های آسیا رنجیده اند . این رنجش زودگذر است و قهرمانان فوتبال فرصت آن را دارند که جبران کنند و خوشحالی را باز هم برای فوتبال دوستان ما به ارمغان بیاورند .  کاش برد و باخت اقتصاددانان چون برد و باخت فوتبالیست ها برای ما آشکار می بود و می دیدیم این دسته از کارشناسان ، بازی را بر اثر تسامح بیش از حد خود چگونه باخته اند . طی پنجاه سال گذشته این گروه و یا آن گروه از اقتصاددانان در تدارک تعریفی درست از  اقتصاد سیاسی در ایران ، ناموفق بوده اند با این وجود همیشه آن ها منکر سهم موثر خود در ناکامی ها شده اند . فراموش نکنیم باخت اقتصاددانان نتیجه تسامح عده ای معدود از آنان نیست بلکه حاصل تسامح همه  آن هاست ، اگرچه آن ها که کنار گود ایستاده اند از تقصیر تبری می جویند . همه اقتصاددانان ما ، اگر فوتبالی نگاه کنیم  نه  فقط با چند

از نیم قرن پیش تا کنون ، انباشتی روز افزون از مشکلات ،  پیش پای ما مانده است و رفته رفته می رود به کوهی بدل شود . مشکل ، قبل از آن که به سیاستمداران نسبت داده شود ،  به آن دسته از کارشناسان ربط پیدا می کند که به ظاهر مشعل علم اقتصاد را برای سیاستمداران بر سر دست گرفته اند ،  کارشناسانی با نقش حساس در امور کشور، از برنامه ریزی گرفته تا امور بانکداری و بودجه ،  آنها  تکیه گاه مهم سیاستمداران در تصمیم گیری امور اقتصادی و اجتماعی کشورند . خبط ناخواسته این دسته از کارشناسان طی نیم قرن گذشته ، تاکید می کنیم طی نیم قرن گذشته ، به لحاظ مالی و اقتصادی ، دستگاه سیاست را در کشور به بیراهه سوق داده است . آن ها ناخواسته و بنا به الگویی کهنه ، شفافیت را از رابطه مالی دولت و مردم زدوده اند . گر چه دور

از شروع بهره برداری نفت در ایران ، یکصد و ده سال گذشت. در آغاز آنچه که از منابع نفت به بیرون کشیده می شد کم و ارزان  قیمت بود  . بی تردید چاه نفت نسبت به معادن دیگر  امتیاز چندانی نداشت .  بعد ها این وضع دگرگون ، حجم تولید چندین و چند  برابر  شد .  قیمت هر بشکه نفت ده ها برابر و هزینه تولید فقط کسری کوچک از بهای نفت و گاز شد ، در نهایت منابع عظیم نفت و گاز  ایران ملی  و ثروت هنگفت ملت ایران شناخته شد . در تمام این مدت ، از ابتدا تا امروز ، یعنی از  آن زمان که نفت به چشم اقتصاددانان نوعی محصول معدنی بود تا به امروز که  در سایه تکنولوژی نوین جهان ، نفت و گاز ثروت نقد و میراث کلان مردم است ، اقتصاد دانان  کماکان با پیروی از یک الگوی کهنه، تکرار می کنم یک الگوی کهنه ذهنی