درویش علی کولاییان اخیراً کتابچه ای به چاپ رسید که نوبسنده اش استاد میرجلال الدین کزازی است .کتابچه به همت دوستان مازندرانی و در مجموعه ای تحت سرپرستی دکتر زین العابدین درگاهی منتشر شده است . نام آن « مازندران و دیوان »  است۱ . استاد کزازی استاد برجسته دانشگاه است. او در صفحه آغازین کتاب در معنای دیو در فرهنگ ایرانی سخن میگوید و می نویسد که دیو در روزگاری نام خدا بوده است و در روزگاری دیگر نام شیطان . او می گوید : « داستان دیو در تاریخ و فرهنگ ایران ،داستانی است شگفت … دیو در روزگاری در معنی خدای به کار می رفته است و روزگاری دیگر ، در کاربردی به یکبارگی وارونه ، در معنای اهریمن .  …»(ص۱۱) استاد ریشه این تناقض را در تفاوت روزگار  پیش و روزگار پس از زردشت۲ می داند ، تا آن جا که  ایران باستان را به دو

درویش علی کولاییان لغت نامه ها برای واژه درویش معنی های متفاوتی قائل می شوند . یادداشتی از مرحوم دهخدا ، درویش را اینگونه معنی می کند : سائل ، یعنی گدایی که با آوازی خوش ،  که  گاه پرسه زدن  ، شعر خوانـَد . فقیران که گدایی کنند و در آن گاه به آواز خوش شعر خوانند و تبرزین بر دوش و پوست حیوانی چون گوسفند و شیر و امثال آن بر پشت و موی سر دراز و آویخته و موی ریش و سبلت نا پیراسته و ژولیده دارند ( لغت نامه دهخدا )  . همین لغت نامه در جایی دیگر و از قول لغت نامه های برهان و آنندراج اصطلاح « درویش سلطان دل » را اینگونه معنی می کند : اشاره به سرور کائنات است که پیغمبر ما صلوات الله علیه و آله و سلم باشد . جایی دیگر  به روایت فرهنگ دهخدا،  این بیت مولانا  کنایه

  دروبش علی کولاییان کتاب « نگاهی نو  به تاریخ مازنداران باستان » با پیشگفتاری از دکتر منوچهر ستوده به تازگی توسط نشر گیلکان در ۳۲۰ صفحه   منتشر گردیده است . این کتاب از جمله در کتابفروشی های زیر در دسترس است . ساری: کتاب فروشی مقدم  واقع در خیابان انقلاب پاساژ انقلاب تلفن : ۰۱۵۱۲۲۲۵۲۱۹ کتاب فروشی قلم ،  خیابان فرهنگ مقابل استادیوم تختی  تلفن : ۰۱۵۱۳۱۱۱۵۸۰ رشت: نشر گیلکان ،حاجی آباد،خیابان انقلاب ،کوچه گنجه ای بن بست صفاری تلفن:۰۱۳۱۳۲۳۳۲۲۲ تهران: انتشارات طهوری  ، خیابان انقلاب روبه روی دبیرخانه  دانشگاه تهران تلفن:۶۶۴۰۶۳۳۰ نشر چشمه ، خیابان کریم خان ، زیر پل کریم خان تلفن : ۸۸۰۹۰۷۷۶۶ انتشارات توس ، خیابان انقلاب ،روبروی درب دانشگاه تهران ، اول خیابان دانشگاه  تلفن :۶۶۴۶۱۰۰۷

درویش علی کولاییان ریشه یابی نام سه اثر طبیعی در مازندران موضوع این نوشتار است . دو اثر،  یعنی دماوند کوه و سورت بسیار با اهمیت بوده به عنوان دو اثر طبیعی در سطح ملی به ثبت رسیده اند . اثر دیگر یعنی خطیر کوه در ردیف این آثار نیست ولی به دلیل غاری با اهمیت که در آن جا است جلب توجه می کند . ریشه نام دماوند کوه و خطیر کوه  ،در نوشته های پیشین به همین قلم ، مورد اشاره قرار گرفت ولی ، با توجه به اهمیت آن ها، مجدداً ، در اینجا نیز به ریشه نام این دو اثر اشاره خواهد شد  .   دماوند کوه قدیم ترین اشاره به نام  دماوند را ، با کمی تفاوت در کتیبه هایی مربوط به عصر ساسانیان می دانند  . چنین واژه و حتی شبیه به آن در کتاب دینی پارسیان یعنی اوستا دیده نمی شود . مرحوم

  مقدمه : همانطور که پیش از این گفته شد هدف ، تنظیم لغت نامه و یا فقط ریشه یابی واژه های کهن نیست بلکه هدف از تلاش های پژوهشی ما ،به چالش کشیدن بسیاری از انگاره های تاریخی است که به مازندران نسبت داده اند . انگاره هایی نادرست که نه تنها تاریخ مازندران ، بلکه جنبه هایی از تاریخ ایران را نیز به ابهام کشانده است . برای نمونه ، اظهار می کنند که ایرانیان خواندن و نوشتن را از دیوان و شیاطین فراگرفته اند ، صرف نظر از هرگونه تعبیر که بار مطلب می کنند ،این خود برآمده از همان انگاره های نادرست است. نامگذاری های اولیه چه در مورد دشت ها و کوه ها و رود ها و اماکن مختلف مازندران ،حتی گیاهان و درختان و جانوران،  از سوی مردمانی مهاجرصورت گرفت . مردمانی کشاورز و دامدار و بازرگان که در قرون اولیه پیش از میلاد

مقدمه : امیری، گونه ای کهن از شعر و آواز مازندرانی است . مجموعه ای از این شعر از روی نسخی قدیمی در کتابی با نام «دیوان امیر پازواری۱» ،در سال ۱۳۸۴ به چاپ رسیده است . خواندن اشعار آمده در کتاب ساده نیست ، نظر به دشواری این کار، در صدد بر آمدیم با نشان دادن نکته هایی از عروض این شعر، به همراه  اشاره ها به آوا شناسی زبان مازندرانی ، قرائت اینگونه شعر را برای خوانندگان علاقمند ،آسان تر کنیم . برای رسیدن به این هدف ، در این نوشتار شیوه قرائت  پنجاه رباعی از  بخش آغازین «دیوان امیرپازواری » آمده است . نکته های عروضی۲ شعر امیری چهار پاره است  و هر مصرع از آن دوازده هجا را شامل است . این شعر از عروض فارسی تبعیت نمی کند. مثلا هجای اول در یک مصرع ، ممکن است با هجای اول در مصرع بعدی متفاوت باشد

  درویش علی کولاییان  مقدمه :  مازندران امروز به لحاظ تقسیمات کشوری ناحیه ای است با مرکزیت شهرستان ساری , چندین شهر و شهرستان از جمله آمل که دارای جایگاهی تاریخی ویژه است . نام مازندران اما در اذهان مردم ، به لحاظ تاریخی و فرهنگی، وسعتی چشمگیرتردارد . تا به آن اندازه که گاه با طبرستان تاریخی برابر دانسته می شود . شاهدیم که در تقسیمات کشوری ، امروز مازندران، کوچک و کوچکتر از دیروز می شود ولی بر خلاف انتظار، این ناحیه دراصل و تا اواخر ساسانی، حتی به مراتب کوچک تر از امروز بوده است. نامی را که هرگز نباید به فراموشی سپرد، فرشواد گر۱ است .  فرشواد گر روزگاری آذربایجان و طبرستان و گیلان را در خود جای می داده است. اما نکته این جاست که همین مازندران کوچک ، قلب فرشواد گر بوده است و از این رو است که بعد ها مازندران، طبرستان را

  درویش علی کولاییان  مقدمه :  مازندران امروز به لحاظ تقسیمات کشوری ناحیه ای است با مرکزیت شهرستان ساری , چندین شهر و شهرستان از جمله آمل که دارای جایگاهی تاریخی ویژه است . نام مازندران اما در اذهان مردم ، به لحاظ تاریخی و فرهنگی، وسعتی چشمگیرتردارد . تا به آن اندازه که گاه با طبرستان تاریخی برابر دانسته می شود . شاهدیم که در تقسیمات کشوری ، امروز مازندران، کوچک و کوچکتر از دیروز می شود ولی بر خلاف انتظار، این ناحیه دراصل و تا اواخر ساسانی، حتی به مراتب کوچک تر از امروز بوده است. نامی را که هرگز نباید به فراموشی سپرد، فرشواد گر۱ است .  فرشواد گر روزگاری آذربایجان و طبرستان و گیلان را در خود جای می داده است. اما نکته این جاست که همین مازندران کوچک ، قلب فرشواد گر بوده است و از این رو است که بعد ها مازندران، طبرستان را

درویش علی کولاییان مقدمه :  این نوشته به سوء تفاهمی اشاره دارد که ممکن است برای عده ای از علاقمندان تاریخ مازندران نیز پیش آمد کند .  یادداشت کوتاه یک هم ولایتی را نقل می کنم که خطاب به این جانب است  : «با سلام و احترام ، مطالب علمی و دقیقی بیان کردید که جای تقدیر و تحسین دارد. ولی خواهشی که از شما دارم این شائبه را مطرح نکنید که مازندرانی ها مهاجرین هندی اند و یا کولایی ها کولی های مهاجر هندند. در مورد زبان مازندرانی جای تحقیق بسیاری دارد زیرا این زبان بسیار جامع و غنی است.» از هم ولایتی خودم و همه دوستان دیگر بخاطر اظهارات محبت آمیزشان ،تشکر می کنم و استدعا دارم در مورد بعضی نگرانی ها به مطلبی که به دنبال خواهد آمد توجه کنند . ۱- طبق نظر بسیاری از مورخان و زبان شناسان، مهاجرت تاریخی مردم آریایی قریب چهار هزار